Als filosoof keek ik altijd een beetje neer op mijn rol als organisatiekundige, met veranderkunde als specialisme. Want hoe relevant en duurzaam is mijn vakgebied, vergeleken met de grote filosofische themaโs en hedendaagse vraagstukken? Altijd maar dat aanpassen en veranderenโฆ
Totdat ik me realiseerde: wat is er eigenlijk filosofischer dan veranderen?
Panta rhei. Alles stroomt, stelde Heraclitus al rond 500 voor Christus. Niemand stapt twee keer in dezelfde rivier. Alles is wording. En dat is, paradoxaal genoeg, juist het zijn, concludeerde Nietzsche eeuwen later in het spoor van Heraclitus. Het zijn is niet opgesloten in een soort hogere steady state ergens in abstractie. Andersom: het zijn is de tijdloze, oneindige, organische stroom van wording, waarin de hogere (platoonse) ideeรซn vervat zitten, aldus Whitehead. De flow van het taoรฏsme, het scheppende รฉlan vital van Bergson, het pneuma van de stoรฏcijnen.
Pas toen ik onlangs las over het รฉlan vital van Bergson viel het kwartje: je hiertoe verhouden is mijn vak! Tenminste, als je veranderkunde serieus neemt en niet simpelweg een standaardmethode afdraait. Veranderkunde is dus uiterst filosofisch! En een complex bovendien.
Want afstemmen op wat een situatie vraagt vereist inzicht. Maar misschien nog meer: intuรฏtie, moed en discipline om de juiste flow te pakken. Openheid, om werkenderwijs daarin de juiste plek te vinden, Heidegger vrij interpreterend.
Daarvoor heb je Poppers piecemeal engineering nodig: een soort agile avant la lettre. Geen grand design, onze kennis is immers altijd voorlopig en beperkt. Wel steeds opnieuw kijken, leren, bijstellen en bewegen. Kleine stappen zetten. Vooral omdat veranderen niet makkelijk is: het doet pijn en geeft lijden, leerde het boeddhisme lang geleden al. Dus maak verandering haalbaar.
En daarmee is mijn vak misschien relevanter dan ik dacht.
Want we staan met zโn allen al te lang stil. Gewend als we zijn geraakt aan het idee dat onze huidige maatschappij een soort natuurlijke steady state is, met haar streven naar efficiรซntie en groei, en de manier waarop we ons vervolgens georganiseerd hebben. Ons luxueuze Hotel California. Waarin we ons ร la Huxleys Brave new world in een soort weldadige waas hebben laten opsluiten.
We hebben net geleerd dat alles voortdurend in beweging is. Wat ons veel heeft gebracht, onze huidige vorm van kapitalistische markteconomie, met haar principes en ordening, is niet eindeloos houdbaar. Mens en natuur raken uitgeput. Dit vraagt om verandering. En dat begint bij onze manier van organiseren.
Dus een stevige filosofische achtergrond, naast bijvoorbeeld financiรซle vakbekwaamheid en het beheersen van bepaalde managementtechnieken, is een voordeel in mijn vakgebied.
Veranderkunde is een vorm van toegepaste filosofie. En dat zou filosofie altijd moeten zijn, aldus Socrates. Daar kan ik het alleen maar mee eens zijnโฆ
